Ιστολόγιο

Στο παρόν ιστολόγιο δημοσιεύονται άρθρα και δικαστικές αποφάσεις τον οποίων η επιλογή στηρίχθηκε στην ιδιαιτερότητα των υποθέσεων που έκριναν και στο νομικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν


Σε συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων 679/2016, ως προς την δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων ακολουθείται η πρακτική της ανωνυμοποίησης των στοιχείων των φυσικών προσώπων (ονοματεπώνυμα, διευθύνσεις, καθώς και κάθε άλλο στοιχείο από το οποίο θα μπορούσε εμμέσως να προκύψει η ταυτότητα των φυσικών προσώπων) πλην των στοιχείων που αφορούν στα πρόσωπα των πληρεξουσίων δικηγόρων (βλ. σχετικά τις αποφάσεις με αρ. 1319/2000, 43/2009 της Aρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και τη γνωμοδότηση με αρ. 2/2006).

Μέρος ΙΙΙ: Αστική ευθύνη διαφημιστικής εταιρείας για τον τραυματισμό οδηγού ο οποίος προσέκρουσε με το όχημά του σε διαφημιστική πινακίδα που έχει τοποθετηθεί επί διαχωριστικής νησίδας άνευ άδειας από την αρμόδια δημοτική αρχή


Αν δεν συντρέχει κανένας από τους παραπάνω κινδύνους από τους οποίους ο νόμος θέλει να προστατέψει την οδική κυκλοφορία, τότε δεν είναι εφαρμοστέα η διάταξη για μόνο τον λόγο ότι υπάρχει παράνομη εγκατάσταση. Η απαγόρευση δηλαδή του άρθρου 11 του ν. 2696/1999 δεν αποσκοπεί πρωτίστως στην πρόληψη θανατηφόρων ατυχημάτων που προκαλούνται εμμέσως από το γεγονός ότι η διαφημιστική αφίσα λειτουργεί κατ’ αποτέλεσμα δίκην τοίχου στον οποίο προσκρούει εξ άλλης αιτίας ένας συρόμενος στο οδόστρωμα οδηγός, αλλά πρωτίστως στην μη παρακώλυση της οδικής κυκλοφορίας, συνακόλουθα δε στην αποφυγή συγκρούσεων που οφείλονται στο γεγονός ότι η διαφημιστική πινακίδα αποτελεί ένα εμπόδιο ή έναν επικίνδυνο παράγοντα για την κυκλοφορία. Το αντίθετο θα οδηγούσε σε απαράδεκτα αποτελέσματα καθώς το πρόσωπο που την εγκατέστησε θα κατέληγε να ευθύνεται για κάθε, ακόμα και τυχαία, περαιτέρω συνέπειά της.

Στο σημείο αυτό χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα που παραθέτει ο Κωνσταντίνος Βαθιώτης (Παράνομη στάθμευση και εξ αμελείας ποινική ευθύνη επί αυτοκινητικού ατυχήματος : προστατευτικός σκοπός του κανόνα Δικαίου και αντικειμενικός καταλογισμός ΠοινΧρ2005, σελ. 584) στην αξιολογικά όμοια περίπτωση της παράνομης στάθμευσης αυτοκινήτου (επί του οποίου πέφτει διερχόμενο όχημα) : «Εάν χειριστής ελικοπτέρου που υπέστη μηχανική βλάβη το εγκαταλείψει και πέσει με αλεξίπτωτο πάνω σε παρανόμως σταθμευμένο αυτοκίνητο (ή στην περίπτωσή μας πάνω σε διαφημιστική πινακίδα) με αποτέλεσμα να προσγειωθεί βίαια πάνω στο καπό του και να πεθάνει ακαριαία – ενώ αν δεν υπήρχε το αυτοκίνητο αυτό θα είχε γλιτώσει, αφού θα είχε προσγειωθεί στο παχύ γκαζόν – ο οδηγός του παρανόμως σταθμευμένου αυτοκινήτου θα έπρεπε να ευθύνεται για ανθρωποκτονία εξ αμελείας εις βάρος του χειριστή του ελικοπτέρου. Με την ίδια δε λογική θα έπρεπε να ευθύνεται για ανθρωποκτονία εξ αμελείας και ο οδηγός που σταθμεύει παρανόμως στην δεξιά λωρίδα εθνικής οδού, επειδή προσκρούσει σ’ αυτό βίαια δεύτερο αυτοκίνητο κινούμενο στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας που ντεραπάρει λόγω συγκρούσεώς του με τρίτο αυτοκίνητο και περνά πάνω από το διαχωριστικό κράσπεδο καταλήγοντας στο σημείο όπου είχε σταθμεύσει ο πρώτος, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί θανάσιμο ο οδηγός του δεύτερου αυτοκινήτου, ο οποίος θα είχε γλυτώσει αν στο σημείο της τελικής πρόσκρουσης δεν υπήρχε το παρανόμως σταθμευμένο αυτοκίνητο (λχ. διότι το ντεραπάρισμα του δεύτερου θα είχε σταματήσει φυσικώ τω τρόπω σε χωμάτινη επιφάνεια). Ο θάνατος όμως του οδηγού αυτού δεν μπορεί να ειπωθεί ότι επήλθε επειδή το παρανόμως σταθμευμένο αυτοκίνητο (ή στην περίπτωσή μας η διαφημιστική πινακίδα) εμπόδιζε ή καθιστούσε επικίνδυνη την κυκλοφορία των λοιπών οδηγών.».

Στο ζήτημα αυτό ο Αθανάσιος Κρητικός, Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (νομοθεσία, ερμηνεία κατ’ άρθρο, νομολογία), εκδ. 2009, σελ. 105 επ. αναφέρει και αυτός με τη σειρά του το ακόλουθο αποκαλυπτικό παράδειγμα : «Για να καταστεί περισσότερο εναργές το ζήτημα παρατίθεται το ακόλουθο παράδειγμα : Έχει τοποθετηθεί σε απόσταση από το άκρο του οδοστρώματος μια πινακίδα διαφημίσεως χωρίς να παρεμποδίζει την οδική κυκλοφορία και ειδικότερα χωρίς να επικαλύπτει τις πινακίδες σημάνσεως ή την φωτεινή σηματοδότηση. Το εκεί όριο της ταχύτητας είναι βάσει πινακίδας 50 χλμ/ώρα. Ο οδηγός του διερχόμενου αυτοκινήτου κινείται με την αυξημένη ταχύτητα των 90χλμ/ώρα την οποία δεν έχει μειώσει, παρόλο ότι εκεί επικρατεί σκότος και ο δρόμος εμφανίζει ελαφρά κλίση, με αποτέλεσμα να εκτραπεί από την πορεία του και να προσκρούσει στη διαφημιστική πινακίδα που είναι πακτωμένη σε σταθερή βάση. Ο οδηγός δεν φορούσε ζώνη ασφαλείας και το αυτοκίνητο εκτράπηκε από την πορεία του και προσέκρουσε στη σκληρή διαφημιστική πινακίδα, η οποία, αν δεν υπήρχε θα επέτρεπε στο αυτοκίνητο να βρεθεί σε εκεί ελεύθερο χώρο, με το ενδεχόμενο να μην επήρχετο το θανατηφόρο αποτέλεσμα. Έχω την άποψη ότι εφόσον καθ’ υπόθεση γίνει δεκτό ότι η διαφημιστική πινακίδα ήταν παρανόμως τοποθετημένη, δηλαδή όχι στη σωστή της θέση, δεν θεμελιώνεται αξίωση αποζημίωσης του παθόντος ή των κληρονόμων του κατά του φορέα εκείνου που είναι υπεύθυνος για την τοποθέτηση της διαφημιστικής πινακίδας (συνήθως δήμου ή κοινότητας) και σε περίπτωση παραλείψεως αφαιρέσεως κατά του Δημοσίου με βάση την παρ. 9 του άρθ. 10 Κ.Ο.Κ. Τούτο γιατί η εκτροπή του αυτοκινήτου του παθόντος από την ομαλή του πορεία βασικά οφείλεται στην υπερβολική του ταχύτητα και την ασύνετη οδήγησή του και όχι στο ότι η όχι ορθά τοποθετημένη διαφημιστική πινακίδα επικάλυπτε τις πινακίδες σημάνσεως. Βέβαια είναι αλήθεια ότι η διαφημιστική πινακίδα ήταν τοποθετημένη σε απόσταση μικρότερη του προβλεπόμενου στον νόμο από τον άξονα του οδοστρώματος. Όμως σκοπός της διατάξεως που προβλέπει την εγκατάσταση της διαφημιστικής πινακίδας σε ελάχιστη απόσταση από τον άξονα του οδοστρώματος είναι η αποφυγή συγχύσεως με τις πινακίδες σημάνσεως ή μη πρόκληση θαμβώσεως στον οδηγό του διερχόμενου οχήματος ή μη απόσπαση της προσοχής του και ο μη αποκλεισμός της θέας της σημάνσεως. Αμφιβάλλω αν σκοπός της διατάξεως της παρ. 8 του άρθ. 10 Κ.Ο.Κ. είναι να προστατέψει τον οδηγό που προσκρούσει πάνω στην όχι ορθά τοποθετημένη διαφημιστική πινακίδα, η οποία όμως ως τοιαύτη στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν προκάλεσε δυσμενή επίδραση στην κυκλοφορία. Αν τέτοιος ήταν ο σκοπός της διατάξεως τότε θα έπρεπε να ευθύνεται και ο ιδιοκτήτης κάποιας οικίας που ενδεχομένως κατασκευάσθηκε καθ’ υπέρβαση της αδείας, δηλαδή καλύφθηκε με κτίσμα έδαφος το οποίο θα έπρεπε να μείνει ελεύθερο.».

Την ανωτέρω άποψη αυτή υιοθέτησε και η ΑΠ 634/2009, ΝΟΜΟΣ : «Σκοπός, εξάλλου, των διατάξεων του άρθρου 11 του Ν. 2696/1999, ήτοι των σχετικών με τη χωροθέτηση (απόσταση κλπ.) των διαφημιστικών πινακίδων επί των εθνικών οδών, είναι η προστασία των χρηστών των οδών προς αποφυγή της πρόκλησης του ατυχήματος (θάμβωση, απόσπαση προσοχής) και όχι η προστασία τους από τις περαιτέρω συνέπειες μετά την εκτροπή κάποιου οχήματος εκτός του οδοστρώματος». Υπό το πρίσμα αυτό έγινε δεκτό από την ανωτέρω απόφαση ότι δεν υφίσταται αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της τοποθέτησης της διαφημιστικής πινακίδας και της ζημιάς που υπέστη ο οδηγός που προσέκρουσε σε αυτή αν αυτή η πρόσκρουση δεν οφείλεται σε απόσπαση της προσοχής του οδηγού ή σε θάμπωση αυτού κλπ. διότι ακριβώς η περίπτωση αυτή εκφεύγει του προστατευτικού πεδίου εφαρμογής του άρθρου 11 του ν. 2696/1999.

Αλλά και η Εισηγητική Έκθεση του άρθρου 5 παρ. 1 του ν. 2946/2001 αναφέρει ότι σκοπός του είναι «η προστασία του φυσικού, οικιστικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, ως συνταγματικά προβλεπόμενου περιορισμού της οικονομικής ελευθερίας, η αποτροπή δημιουργίας συνθηκών αθέμιτου ανταγωνισμού σε ένα τμήμα της αγοράς με ιδιαίτερο δυναμισμό … και η συγκέντρωση της σχετικής ευθύνης στους Ο.Τ.Α. όπως αυτή επιβάλλεται από τον “τοπικό” χαρακτήρα μιας ενδεχόμενης παράβασης, που συνήθως θίγει την αισθητική μιας γειτονιάς ή μιας συνοικίας και διευκολύνει τον καθημερινό έλεγχο της αρμόδιας αρχής από τους πολίτες» και όχι η προστασία τρίτων ή των οδηγών από τις περαιτέρω συνέπειες μετά την εκτροπή των οχημάτων τους εξαιτίας αμελούς οδηγήσεως και παραβάσεως του Κ.Ο.Κ.

Η ρυθμιστική και καθοριστική για το πλαίσιο της αιτιώδους συνάφειας λειτουργία της θεωρίας του σκοπού του κανόνα δικαίου, όπως γίνεται δεκτή από την ελληνική νομολογία και θεωρία, πρέπει να εφαρμοστεί και στην επίδικη περίπτωση σύμφωνα με τον γραμματικά και ερμηνευτικά συναγόμενο στόχο της διάταξης του άρθρου 11 του ν. 2696/1999. Και αφού η πινακίδα δεν συνδέεται με την παρεμπόδιση της κυκλοφορίας του ι.χ.ε. αυτοκινήτου, είναι πασιφανές ότι δεν συνδέεται αιτιωδώς με την εκτροπή του αυτοκινήτου και τον τραυματισμό του οδηγού.

iv) Την παντελή έλλειψη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της τοποθέτησης της διαφημιστικής πινακίδας και του θανάτου του οδηγού δέχτηκε η με αρ. 5891/2010 απόφαση του Α΄ Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αθηνών η οποία εξαφάνισε την πρωτόδικη με αρ. 65276/2008 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και κήρυξε αθώο υπεύθυνο διαφημιστικής εταιρείας για την αποδιδόμενη σε βάρος του κατηγορίας της ανθρωποκτονίας από αμέλεια με το ακόλουθο σκεπτικό : «… Με τις αλλεπάλληλες μετωπικές προσκρούσεις του ως άνω οχήματος στα κολωνάκια του πεζοδρομίου, η ταχύτητα αυτού μειώθηκε σημαντικά και όταν προσέκρουσε με την αριστερή πλευρά στο στύλο της διαφημιστικής πινακίδας είχα ταχύτητα 30 χλμ/ώρα περίπου, το σώμα δε του οδηγού από την πρόσκρουση αυτή μετακινήθηκε βίαια προς τα αριστερά και μπορούσε να υποστεί κακώσεις στην αριστερή πλευρά, όχι όμως και στο μεσοθωράκιο, η εκτεταμένη θλάση του οποίου και η ρήξη της ανιούσας αορτής προκλήθηκαν από την βίαιη μετακίνηση του σώματός του προς τα εμπρός από την μετωπική σύγκρουση στο πρώτο από τα παραπάνω κολωνάκια. Ενόψει τούτων δεν υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ του θανάσιμου τραυματισμού του ως άνω οδηγού και της τοποθέτησης της επίμαχης διαφημιστικής πινακίδας. Και τούτο γιατί το ως άνω αποτέλεσμα θα επέρχονταν ακόμα και αν είχαμε δεν τοποθετήσει την διαφημιστική πινακίδα, η οποία δεν συνέβαλε στο επελθόν τραγικό αποτέλεσμα».

Κατά της ανωτέρω απόφασης ασκήθηκε αίτηση αναίρεσης, εκδόθηκε η με αρ. 1234/2011 απόφαση του Αρείου Πάγου (Στ΄) δια της οποίας αναιρέθηκε η ως άνω απόφαση. Η υπόθεση εισήχθηκε εκ νέου ενώπιον του Β΄ Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Αθηνών η οποία με την με αρ. 3987/2012 απόφασή του για δεύτερη φορά με κήρυξε αθώο τον κατηγορούμενο της αποδιδόμενης κατηγορίας της ανθρωποκτονίας από αμέλεια.

Σύμφωνα με την ανωτέρω απόφαση : «… Το αυτοκίνητο αυτό λίγο πριν φτάσει στο ύψος του αριθμού 39 της Λ. Κηφησίας (με κατεύθυνση προς Κηφησιά) βαίνοντας με ταχύτητα 100 χ/ω εισήλθε χωρίς να υπάρχει προς τούτο λόγος, αφού η κίνηση των οχημάτων ήταν αραιή και υπήρχαν τρεις λωρίδες κυκλοφορίας στο ρεύμα πορείας του, στη λωρίδα επιβράδυνσης με την ίδια ταχύτητα των 100 χ/ω (χωρίς να αποδεικνύεται προηγουμένως σε ποια λωρίδα κυκλοφορίας έβαινε και για πόση απόσταση, αφού δεν υπάρχουν ίχνη πεδήσεως ούτε μάρτυρες κατέθεσαν σχετικά, ούτε υπάρχουν κάποια άλλα αποδεικτικά προς τούτο στοιχεία χωρίς να τροχοπεδήσει, από την λωρίδα επιβράδυνσης ανέβηκε στο κράσπεδο του πεζοδρομίου (δεξιά του) και προσέκρουσε με το εμπρόσθιο τμήμα του διαδοχικά σε οκτώ (8) από τα ως άνω κολωνάκια τα οποία παραμόρφωσε. Μετά από την πρόσκρουση στο όγδοο κολωνάκι και αφού είχε διανύσει 14,80 μ. από το σημείο της πρώτης πρόσκρουσης, ανατράπηκε προς τα δεξιά και με την αριστερή του πλευρά επέπεσε στον μεταλλικό στύλο της επίδικη διαφημιστικής πινακίδας, που απείχε περίπου δύο μέτρα από το ρείθρο του κρασπέδου της νησίδας, στην οποία ακινητοποιήθηκε λυγίζοντας την εν μέρει, με κλίση προς Κηφησιά και έλαβε την τελική του θέση με την αριστερή του πλευρά προς τα κάτω, εμβολισμένο από την κολώνα της πινακίδας στο χώρο των καθισμάτων οδηγού – συνοδηγού, η στρέβλωση δε του αυτοκινήτου είχε κατεύθυνση από τον ουρανό προς το πάτωμα του αυτοκινήτου (πρέπει να αναφερθεί ότι στο σημείο εκείνο η λωρίδα επιβράδυνσης στενεύει, αφού τη δεξιά αρχίζει να κλίνει προς την αριστερή της, από το ύψος του τετάρτου από τα κολωνάκια, στα οποία το αυτοκίνητο προσέκρουσε). Μέχρι δε το ύψος του ογδόου από τα κολωνάκια το πλάτος του οδοστρώματος της λωρίδας επιβράδυνσης έχει μειωθεί στα 2/3 περίπου αυτού. Εν συνεχεία παρέμειναν ανέπαφα τα άλλα τρία κολωνάκια (μετά τα παραμορφωθέντα) και εκεί περίπου τερματίστηκε η λωρίδα επιβράδυνσης ο δε στύλος της επίδικης διαφημιστικής πινακίδας, είναι στο ύψος του ενάτου κολωνακίου, σε βάθος δύο μέτρων από το ρείθρο). Ο οδηγός του αυτοκινήτου, που δεν φορούσε ζώνη, ούτε υπήρχε αερόσακος αφού επρόκειτο για αυτοκίνητο παλαιάς τεχνολογίας από την πρόσκρουση στο πρώτο κολωνάκι υπέστη πλήρη διατομή της ανιούσας αορτής στην περιοχή ισθμού, με επακόλουθο την μεγάλη συλλογή αίματος εντός της θωρακικής κοιλότητας, εξαιτίας δε της ρήξεως της αορτής επήλθε ο θάνατος, περίπου πέντε ώρες μετά το ατύχημα., στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός». Η ως άνω διαφημιστική πινακίδα, που τοποθετήθηκε χωρίς άδεια της αρμόδιας Αρχής από τον κατηγορούμενο με την ιδιότητα του νομίμου εκπροσώπου της εταιρείας με την επωνυμία «MASTER OUTDOOR ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ Α.Ε.» επάνω στην διαχωριστική νησίδα, σε απόσταση περίπου δύο (2) μέτρων από το δεξιό άκρο του οδοστρώματος της λωρίδας επιβράδυνσης, ήταν ορατή από τον οδηγό από απόσταση εκατόν πενήντα (150) μέτρων, καθόσον η οδός είναι ευθεία με ανεμπόδιστη ορατότητα. Ήταν δε σβηστή, χωρίς να αποδεικνύεται ότι απεικονιζόταν επάνω σ’ αυτή συγκεκριμένου περιεχομένου διαφήμιση. Περαιτέρω, αυτή δεν εμπόδιζε την ορατότητα του οδηγού στην πορεία του και την δυνατότητά του να αντιληφθεί την έναρξη της λωρίδας επιβράδυνσης. Το εν συνεχεία από δεξιά της στένεμα της τελευταίας, που επίσης μπορούσε ν’ αντιληφθεί από απόσταση εκατόν πενήντα (150) μέτρων καθώς και το δεξιά αυτής κράσπεδο της διαχωριστικής νησίδας (που από την ίδια ως άνω απόσταση μπορούσε ν’ αντιληφθεί). Ούτε αποδείχθηκε ότι η πινακίδα θάμβωσε τον οδηγό ούτε ότι του απέσπασε την προσοχή ως προς την οδήγηση ούτε ότι καθ’ οιονδήποτε τρόπο συντέλεσε στη μέση της ικανότητάς του να οδηγεί προσεκτικά (αφού κάτι τέτοιο δεν αποδείχθηκε, ο δε πολιτικώς ενάγων εκφράστηκε συμπερασματικά για’ αυτό όπως επίσης συμπερασματικά έχουν εκφραστεί μάρτυρες σχετικά με αυτό, χωρίς να καταθέσουν σαφή και ικανά στοιχεία για να θεμελιώσουν τέτοια δικανική πεποίθηση). Ως εκ τούτου, η τοποθέτηση από τον κατηγορούμενο (με την αναφερθείσα ιδιότητά του) της επίδικης διαφημιστικής πινακίδας, μολονότι έγινε χωρίς άδεια της Αρχής, δεν τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο με το επελθόν αποτέλεσμα της εκτροπής της πορείας του ως άνω αυτοκινήτου από το οδόστρωμα, την άνοδο αυτού επί του κρασπέδου της διαχωριστικής νησίδας και την συνεχεία πρόσκρουση του στα κολωνάκια και τέλος το στύλο της ίδιας της διαφημιστικής πινακίδας και τον θάνατο του οδηγού του, λόγω της ρήξεως της αορτής. Το αυτοκίνητο αυτό εξετράπη από το οδόστρωμα το προορισμένο για την κίνησή του και αού εισήλθε στη λωρίδα επιβράδυνσης, εν συνεχεία ανήλθε στη διαχωριστική νησίδα και ακολούθως προσέκρουσε στα κολωνάκια και το στύλο της διαφημιστικής πινακίδας από άγνωστη αιτία, άσχετη με την ύπαρξη της διαφημιστικής πινακίδας. Από τη στιγμή που εξήλθε το αυτοκίνητο από το οδόστρωμα που ήταν προορισμένο για την κίνησή του και για την έξοδό του από αυτή δεν ευθύνεται για κανένα λόγο η διαφημιστική πινακίδα, η ύπαρξη κατασκευής, παράνομη ή όχι, εκτός του οδοστρώματος, επάνω στην οποία τελικά επήλθε με πρόσκρουση του αυτοκινήτου το ζημιογόνο αποτέλεσμα δεν τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο με το επελθόν ατύχημα (πρβ ΑΠ 634/2009 Δ/νη 2011, 389). Επίσης δεν τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο η καθυστέρηση της απελευθέρωσης του οδηγού, λόγω του «εγκλωβισμού» του αυτοκινήτου στην πινακίδα και η για αυτό καθυστερημένη μεταφορά του στο Νοσοκομείο ούτε η πιθανή πρόσκρουσή του, εάν δεν υπήρχε η πινακίδα στις δεξιά ευρισκόμενες μπάρας ασφαλείας που θα τον προστάτευαν από τον τραυματισμό. Μετά από αυτά ο κατηγορούμενος πρέπει να κηρυχθεί αθώος της ανθρωποκτονίας από αμέλεια».