Ιστολόγιο

Στο παρόν ιστολόγιο δημοσιεύονται άρθρα και δικαστικές αποφάσεις τον οποίων η επιλογή στηρίχθηκε στην ιδιαιτερότητα των υποθέσεων που έκριναν και στο νομικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν


Σε συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων 679/2016, ως προς την δημοσίευση των δικαστικών αποφάσεων ακολουθείται η πρακτική της ανωνυμοποίησης των στοιχείων των φυσικών προσώπων (ονοματεπώνυμα, διευθύνσεις, καθώς και κάθε άλλο στοιχείο από το οποίο θα μπορούσε εμμέσως να προκύψει η ταυτότητα των φυσικών προσώπων) πλην των στοιχείων που αφορούν στα πρόσωπα των πληρεξουσίων δικηγόρων (βλ. σχετικά τις αποφάσεις με αρ. 1319/2000, 43/2009 της Aρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και τη γνωμοδότηση με αρ. 2/2006).

Η έννοια του αυτοκινήτου σε λειτουργία κατά τον ν. 489/1976


Με τα άρθρα 1, 2, 5, 6 και 10 του ν. 489/1976, όπως έχει κωδικοποιηθεί με το π.δ. 237/1986 και όπως συμπληρώθηκε με μεταγενέστερους νόμους, ορίζονται τα εξής : «Άρθρο 1. α) Κατά την έννοια του παρόντος: α) Αυτοκίνητο όχημα είναι το επί του εδάφους και όχι επί τροχιών με μηχανική δύναμη ή με ηλεκτρική ενέργεια κινούμενο όχημα, ανεξάρτητα αριθμού τροχών. Ως αυτοκίνητο θεωρείται και κάθε ρυμουλκούμενο όχημα συζευγμένο μετά του κυρίως αυτοκινήτου ή μη, ως και ποδήλατο εφοδιασμένο με βοηθητικό κινητήρα, β)…, γ) Ζημιωθέν πρόσωπο είναι το πρόσωπο το οποίο δικαιούται αποζημιώσεως ένεκα ζημίας που προξενήθηκε από αυτοκίνητο», «Άρθρο 2. 1. Ο κύριος ή κάτοχος αυτοκινήτου που κυκλοφορεί μέσα στην Ελλάδα επί οδού, υποχρεούται να έχει καλύψει με ασφάλιση την εκ τούτου έναντι τρίτων αστική ευθύνη, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος. Η κυκλοφορία επί γηπέδου προσιτού στο κοινό ή σε κάποιο αριθμό προσώπων, που δικαιούνται να συχνάζουν σαυτό, εξομοιώνεται με την κυκλοφορία επί οδού», «Άρθρο 5 παρ. 1. Επιφυλασσομένων των διατάξεων του άρθρου 3, απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτου στην Ελλάδα, αν δεν υπάρχει κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 ασφαλιστική κάλυψη», «Άρθρο 6. Η ασφάλιση πρέπει να καλύπτει την αστική ευθύνη του κυρίου, του κατόχου και κάθε οδηγού ή προστηθέντος για την οδήγηση ή υπευθύνου του ασφαλισμένου αυτοκινήτου...(παρ. 1). Ο ασφαλιστής ευθύνεται... έναντι των τρίτων που ζημιώθηκαν από την κυκλοφορία αυτοκινήτων... (παρ. 3α), Αν το αυτοκίνητο πρόκειται να εκτεθεί σε ειδικούς κινδύνους αστικής ευθύνης η ασφαλιστική κάλυψη πρέπει να περιλαμβάνει και αυτούς, εκδιδομένου ειδικού πιστοποιητικού ασφάλισης (παρ. 4)», «Άρθρο 10 παρ. 1. Το πρόσωπο που ζημιώθηκε έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι το ποσό αυτής ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή». Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό και με τα άρθρα 2 εδάφ. α και 4 εδάφ. ατου ν. ΓΠΝ/1911, κατά τα οποία «Αυτοκίνητον, κατά την έννοιαν του παρόντος νόμου, είναι το δια μηχανικής δυνάμεως και ουχί επί τροχιών κινούμενον όχημα ή τροχήλατον» (άρθρο 2 εδάφ. α) και «Δια πάσαν υπό του αυτοκινήτου κατά την λειτουργίαν του ζημίαν προς τρίτους ενέχεται εις αποζημιώσεις ο τε οδηγός και ο κατά το άρθρον 2 κάτοχος …» (άρθρο 4 εδάφ. α`), συνάγονται τα εξής:

Η ενοχή από τον ειδικό νόμο (ν. ΓΠΝ/1911) υπάρχει μόνο για ζημίες από αυτοκίνητο σε λειτουργία. Το αυτοκίνητο είναι σε λειτουργία όταν αρχίζει να δουλεύει ο κινητήρας του, έστω και αν αυτό δεν έχει αρχίσει ακόμη να κινείται, καθώς και όταν κινείται χωρίς να λειτουργεί η μηχανή. Η ασφάλιση είναι υποχρεωτική για τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν επί οδού ή επί γηπέδου προσιτού στο κοινό ή σε αριθμό προσώπων που δικαιούνται να συχνάζουν σε αυτό. Για την ευθύνη του ασφαλιστή έναντι του τρίτου δεν είναι αναγκαίο το αυτοκίνητο να ήταν σε κίνηση κατά το χρόνο του ατυχήματος, αλλά αρκεί να ήταν σε λειτουργία με την πιο πάνω έννοια. Ο όρος “κυκλοφορία” του αυτοκινήτου ερμηνεύεται ευρέως από τη νομολογία του Αρείου Πάγου, ώστε να αντιμετωπίζονται όλες, σχεδόν, οι περιπτώσεις πρόκλησης ζημιών σε τρίτους. Έτσι αυξάνεται η προστασία των τρίτων και ικανοποιείται η κοινωνική προστατευτική λειτουργία του ν. 489/1976 [ΑΠΟλομ. 23/1989, ΑΠ 426/2015, ΑΠ 238/2015, ΑΠ 1322/2013 ΝοΒ 2014, 100, ΑΠ 526/2012 ΕπιΔικιΑ 2012, 420, ΑΠ 1529/2007]. Ειδικότερα, ενώ ο ν. ΓΠΝ/1911 θέτει ως προϋπόθεση ευθύνης την επέλευση ζημίας κατά τη λειτουργία του αυτοκινήτου και στο νομοθέτη ήταν γνωστές τόσο η έννοια της λειτουργίας, όσο και της κίνησης του αυτοκινήτου, ο νομοθέτης του ν. 489/1976 απέφυγε τη χρησιμοποίηση των εννοιών αυτών. Από την επιλογή αυτή υποδεικνύεται ότι ο όρος «κυκλοφορία» του αυτοκινήτου πρέπει να ερμηνεύεται ευρέως, όπως προαναφέρθηκε. Έτσι δεν είναι ορθή η ταύτιση της λειτουργίας ή κίνησης του αυτοκινήτου με την κυκλοφορία του. Οι έννοιες είναι διακεκριμένες μεταξύ τους. Το αντίθετο θα περιόριζε τα όρια εφαρμογής του ν. 489/1976. Βέβαια, η διάταξη του άρθρου 1 εδ. α΄ του ν. 489/1976 ορίζει το αυτοκίνητο ως το επί του εδάφους κινούμενο όχημα. Όμως, από τη διατύπωση αυτή δεν μπορεί να συναχθεί ότι για να υπάρχει ασφαλιστική κάλυψη πρέπει να «κινείται» το αυτοκίνητο. Ο ορισμός του νόμου αναφέρεται απλώς στο ότι το αυτοκίνητο είναι προορισμένο να κινείται στο έδαφος. Ασφαλιστική κάλυψη υπάρχει σε περιπτώσεις ατυχημάτων από το άνοιγμα θύρας του αυτοκινήτου από κάποιο επιβάτη και τη ζημία την οποία εντεύθεν παθαίνει κάποιος άλλος διερχόμενος οδηγός άλλου αυτοκινήτου, ενώ «εν κυκλοφορία» είναι το αυτοκίνητο και όταν ο οδηγός του, αφού σταμάτησε εξαιτίας βλάβης, εξήλθε αυτού και αναγκάστηκε είτε μόνος του είτε με τη βοήθεια τρίτου να ωθήσει αυτός εκτός του οδοστρώματος σε ασφαλές μέρος [Α. Κρητικός, Αποζημίωση από αυτοκινητικά ατυχήματα, εκδ. 2008, § 25, σ. 560 – 562], όπως και σε περίπτωση που ο κάτοχος μοτοσικλέτας, σύροντας αυτήν με σβηστή τη μηχανή, επιχειρεί αναστροφή επί του οδοστρώματος και προξενεί ατύχημα [ΕφΘεσ 175/2004 ΕπιΔικιΑ 2005. 173, σύμφωνος Α. Κρητικός, ό.π., σ. 562, υποσημ. 51]. Έτσι η κατ’ άρθρο 2 § 1 ν. 489/1976 «κυκλοφορία» του αυτοκινήτου δεν έχει την έννοια της κίνησης ή της λειτουργίας, αλλά της παραχώρησης από τις αρμόδιες αρχές στον ιδιοκτήτη ή κάτοχο του αυτοκινήτου του δικαιώματος να θέσει αυτό σε κυκλοφορία επί των οδών, με τη χορήγηση της άδειας κυκλοφορίας [Α. Κρητικός, ό.π., σ. 562]. Οι ανωτέρω νομολογιακές και θεωρητικές παραδοχές, επιβεβαιώνονται και από το τρίτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 2 του π.δ. 237/1986 (που κωδικοποίησε το ν. 489/1976), όπως αυτό προστέθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 26 του ν. 4141/2013 (ΦΕΚ Α΄ 81/5.4.2013, με έναρξη ισχύος από τις 15.4.2013), το οποίο, αίροντας κάθε αμφισβήτηση, και ρητά, πλέον, ορίζει ότι «Η υποχρέωση ασφάλισης υφίσταται διαρκώς από τη χορήγηση της αδείας κυκλοφορίας και των πινακίδων κυκλοφορίας, χωρίς να εξαρτάται από την εν τοις πράγμασι κίνηση ή λειτουργία του αυτοκινήτου, εκτός αν έχει τηρηθεί η διαδικασία της ακινησίας» [ΜΠρΑθ 1756/2016 Αρμ 2016, 1329]. Ενδεικτικά παραπέμπουμε στην ΑΠ 238/2015 ΝΟΜΟΣ, που έκρινε επί περίπτωσης όπου ένα μηχάνημα χωματουργικών έργων τύπου φορτωτή επιχειρούσε διάφορους χειρισμούς προκειμένου να εξισορροπήσει κατά την ανύψωση ένα άλλο όχημα που είχε εκτραπεί της πορείας του και να το επαναφέρει στο οδόστρωμα. Από αμέλειά του ο χειριστής του φορτωτή, άφησε το όχημα απότομα να επικαθήσει στο οδόστρωμα, με αποτέλεσμα αυτό να εκτιναχθεί (αναπηδήσει) προς τα πάνω και να χτυπήσει με σφοδρότητα τον Ν. Α. που προσπαθούσε να το ισορροπήσει και να του προξενήσει βαρεία τραυματική κάκωση συνεπεία της οποίας επήλθε ο θάνατός του. Υπό τα ως άνω εκτιθέμενα ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι και τα δύο ανωτέρω οχήματα, κατά την έννοια του ν. ΓΠΝ/1911, ήταν σε λειτουργία και κυκλοφορία, κατά την έννοια των διατάξεων του ν. 489/1976, και συνεπώς συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις, τόσο της υπαγωγής της διαφοράς στην ειδική διαδικασία του άρθρου 681Α του Κ.Πολ.Δ., όσο και της ασφάλισης των αυτοκινήτων για την αστική ευθύνη για τις ζημίες τρίτων κατά το ν. 489/1976.

Ομοίως η ΑΠ 1913/1987 ΕπΣυγκΔ 1988, 381 έκρινε ότι ευθύνεται κατά το άρθρο 10 του ν. 489/1976 η ασφαλιστική εταιρία σε περίπτωση που λύνεται το χειρόφρενο ενός αυτοκινήτου και αυτό κινούμενο, λόγω της βαρύτητας, σε κατωφερική οδό επιπίπτει σε άλλο σταθμευμένο όχημα.

Περαιτέρω, κατά την έννοια των παραπάνω διατάξεων του ν. ΓΠΝ/1911, και μηχάνημα έργου, κινούμενο επί τροχών στο έδαφος με μηχανική ενέργεια και προοριζόμενο για την εκσκαφή χωμάτων, φόρτωση κ.λπ., είναι αυτοκίνητο κατά την έννοια του νόμου [ΑΠ 238/2015, ΑΠ 209/2017 ΝΟΜΟΣ που δέχτηκε ότι το αυτοκίνητο είναι σε λειτουργία όταν αρχίζει να δουλεύει ο κινητήρας του, έστω και αν αυτό δεν έχει αρχίσει ακόμη να κινείται, καθώς και όταν κινείται χωρίς να λειτουργεί η μηχανή. Με το αιτιολογικό αυτό έκρινε ότι είναι αυτοκινητικό το ατύχημα που προκλήθηκε από τον εκσκαφέα ο οποίος δεν εκινείτο με τις ερπύστριες αλλά βρισκόταν με τον κινητήρα του σε λειτουργία και ο κάδος συλλογής εξορυχθέντων υλικών (κουτάλα) του βραχίονά του περιστρεφόμενος προς τα δεξιά προσέκρουσε με σφοδρότητα με το κάτω μέρος του στην οπίσθια αριστερή πλευρά της καρότσας άλλου αυτοκινήτου και κατά συνέπεια τυγχάνουν εφαρμογής οι διατάξεις του ν. ΓΠΝ/1911 και του ν. 489/1976]

Εξάλλου η ασφαλιστική σύμβαση καλύπτει τους κινδύνους που αναφύονται επειδή το «αυτοκίνητο κυκλοφορεί» σε δημόσιο χώρο και αποτελεί εξ αιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της μηχανικής ή ηλεκτρικής κινήσεως, του όγκου και βάρους του, πηγή κινδύνων για τους χρήστες των δημοσίων χώρων, τόσο σοβαρών και συχνών, ώστε να υφίσταται ανάγκη θέσπισης ειδικού νομοθετήματος για την προστασία του κοινού από τον ασφαλιστή. Καθώς, συνεπώς το ζημιογόνο συμβάν συνδέεται με τον όγκο και το βάρος του ζημιογόνου αυτοκινήτου, τη θέση του επί πεζοδρομίου ή οδού πλήρως ικανοποιούνται και τα ανωτέρω ουσιαστικά κριτήρια ασφαλιστικής ευθύνης ως δικαιολογητικά ευθύνης της κατά το π.δ. 237/1986.